-
-
Yenişehir Mahallesi Paşa Caddesi Demirci İş Merkezi No:74 İç Kapı No:6 İzmit/Kocaeli
Obsesif kompulsif bozukluk, kişinin istemediği halde zihnine gelen tekrarlayıcı düşüncelerle ve bu düşüncelerin oluşturduğu huzursuzluğu azaltmak için yaptığı tekrar eden davranışlarla kendini gösterebilen bir ruh sağlığı sorunudur. Kısaca OKB olarak bilinir. Bu süreçte kişi çoğu zaman düşüncelerinin aşırı, yorucu veya mantıksız olabileceğini fark eder; ancak yine de bu düşünceleri durdurmakta ya da bazı davranışları tekrar etmekten vazgeçmekte zorlanabilir. OKB; tekrarlayan düşünceler, dürtüler veya davranışlarla günlük yaşamı etkileyebilen uzun süreli bir tablo olarak açıklanır.
Günlük hayatta “çok titizim, OKB gibiyim” ya da “düzen takıntım var” gibi ifadeler sık duyulur. Ancak OKB yalnızca düzenli olmayı, temizliği sevmeyi veya dikkatli davranmayı anlatmaz. Bu durum, kişinin iç dünyasında yoğun kaygı, kontrol etme ihtiyacı, suçluluk, emin olamama ve tekrar tekrar rahatlama arayışıyla ilerleyebilir. Bu nedenle OKB’yi basit bir alışkanlık ya da karakter özelliği gibi görmek doğru değildir.
Kocaeli’de bireysel danışmanlık ve aile danışmanlığı desteği sunan Özel Empati Aile Danışma Merkezi, takıntılı düşünceler, yoğun kaygı, tekrar eden kontrol davranışları ve aile yaşamını etkileyen zorlayıcı süreçlerde danışanların ihtiyaçlarını bütüncül şekilde ele alır. Bu tür belirtiler günlük yaşamı belirgin biçimde etkiliyorsa, profesyonel değerlendirme almak önemlidir.
Obsesyon, kişinin zihnine istemsiz şekilde gelen, tekrar eden ve çoğu zaman rahatsızlık veren düşünce, görüntü, dürtü veya şüphelerdir. Kişi bu düşüncelerin gelmesini istemez; hatta çoğu zaman bu düşüncelerden rahatsız olur. Fakat düşünceyi bastırmaya çalıştıkça zihinde daha fazla yer kapladığını hissedebilir.
Örneğin kişi ellerinin kirlendiğini düşünebilir, kapıyı kilitleyip kilitlemediğinden emin olamayabilir, sevdiklerine zarar verme ihtimalinden korkabilir veya yaptığı bir davranışın kötü sonuç doğuracağından kaygılanabilir. Bazı kişilerde dini, ahlaki, cinsel ya da ilişkisel içerikli rahatsız edici düşünceler de görülebilir. Burada önemli olan, bu düşüncelerin kişinin isteğiyle oluşmaması ve kişide belirgin bir huzursuzluk yaratmasıdır.
Her insanın aklından zaman zaman istemediği düşünceler geçebilir. OKB’de farkı oluşturan nokta, bu düşüncelerin sıklaşması, kişiyi yoğun biçimde rahatsız etmesi ve kişinin bu rahatsızlığı azaltmak için bazı davranışları tekrar etmek zorunda hissetmesidir.
Kompulsiyon, obsesyonların oluşturduğu kaygıyı azaltmak veya olası bir tehlikeyi engellediğini hissetmek için yapılan tekrarlayıcı davranışlar ya da zihinsel eylemlerdir. Bu davranışlar kişiye kısa süreli bir rahatlama sağlayabilir. Ancak rahatlama geçici olduğu için kişi aynı davranışı tekrar tekrar yapma ihtiyacı duyabilir. OKB’de tekrarlayıcı davranışlar, kişinin günlük zamanını ve yaşam düzenini belirgin şekilde etkileyebilir.
Kompulsiyonlar yalnızca dışarıdan görülen davranışlar olmak zorunda değildir. El yıkama, kapı kontrol etme veya eşyaları düzenleme gibi davranışlar daha kolay fark edilir. Fakat bazı kompulsiyonlar zihinsel olarak yaşanır. Kişi içinden sayı sayabilir, belli kelimeleri tekrar edebilir, sürekli kendini sorgulayabilir ya da aynı düşünceyi defalarca analiz ederek rahatlamaya çalışabilir.
Yaygın kompulsiyon örnekleri şunlardır:
Bu davranışlar ilk anda kişiyi rahatlatıyor gibi görünse de uzun vadede OKB döngüsünü güçlendirebilir. Çünkü kişi her kaygılandığında aynı davranışa başvurduğunda, zihni rahatlamayı bu davranışa bağlamaya başlar.
OKB belirtileri kişiden kişiye değişebilir. Bazı kişilerde temizlik ve bulaşma kaygısı ön plandayken, bazı kişilerde sürekli kontrol etme, zarar verme korkusu, düzen ihtiyacı, hata yapma endişesi veya zihinsel sorgulamalar daha belirgin olabilir.
OKB’de görülebilen belirtiler genel olarak şu şekilde sıralanabilir:
OKB belirtileri zaman alıcı hale geldiğinde, kişide yoğun sıkıntı oluşturduğunda veya günlük yaşamı aksattığında destek almak önemlidir. Resmî sağlık kaynakları, OKB belirtilerinin kişinin yaşam kalitesini ve günlük işlevselliğini etkileyebileceğini belirtmektedir.
OKB denildiğinde birçok kişinin aklına ilk olarak temizlik gelir. Oysa OKB yalnızca temizlik veya mikrop korkusundan ibaret değildir. Temizlik takıntısı OKB’nin görülebilen biçimlerinden sadece biridir.
Bazı kişilerde kontrol etme davranışı baskın olabilir. Örneğin kişi evden çıktıktan sonra kapıyı kilitlediğini bilse bile tekrar dönüp kontrol etmek isteyebilir. Bazılarında simetri ve düzen ihtiyacı ön plandadır. Bazılarında ise dışarıdan anlaşılması zor olan zihinsel ritüeller bulunur. Kişi aklından geçen düşünceyi etkisiz hale getirmek için sürekli içinden tekrarlar yapabilir.
Bu nedenle OKB’yi yalnızca “temizlik hastalığı” olarak görmek, konuyu daraltır. OKB daha çok kişinin zihninde oluşan kaygı ve bu kaygıyı azaltmaya yönelik tekrar eden rahatlama davranışlarıyla ilgilidir.
Hayır. Her takıntılı düşünce OKB anlamına gelmez. İnsan zihni gün içinde çok sayıda düşünce üretir. Bazen rahatsız edici, anlamsız veya kişinin değerleriyle uyumlu olmayan düşünceler de gelebilir. Bu tek başına bir problem olarak değerlendirilmez.
OKB’de düşüncenin kendisinden çok, kişinin bu düşünceye verdiği anlam ve ardından gelişen davranış döngüsü önemlidir. Kişi “Bu düşünce geldiyse demek ki kötü bir şey olacak”, “Bunu düşündüysem ben kötü biriyim” ya da “Tam emin olmazsam tehlike olabilir” gibi yorumlar yapabilir. Bu yorumlar kaygıyı artırır. Kaygı arttıkça kişi rahatlamak için kontrol etme, yıkama, sorma, kaçınma veya zihinsel tekrar gibi davranışlara yönelebilir.
Bu döngü sıklaştığında kişi hem zihinsel olarak yorulur hem de günlük yaşamında zaman kaybetmeye başlar. Bu nedenle OKB, yalnızca düşünceyle değil; düşünceye verilen tepkiyle de ilgilidir.
OKB, kişinin günlük hayatında fark edilenden çok daha geniş bir alanı etkileyebilir. Evden çıkmak zorlaşabilir, işe veya okula hazırlanmak uzun sürebilir, sosyal ilişkilerde kaçınmalar artabilir, aile içinde gerginlik yaşanabilir. Kişi zihnindeki düşüncelerle uğraşmaktan yorulduğu için dikkatini toplamakta da zorlanabilir.
Bazı kişiler OKB belirtilerini çevresinden gizlemeye çalışır. Dışarıdan sakin görünen biri, iç dünyasında sürekli kontrol etme, sorgulama veya rahatlama arayışı içinde olabilir. Bu durum kişinin yalnızlık hissini artırabilir. Aile bireyleri ise bazen ne olduğunu anlamakta zorlanabilir ve “Bunu yapmayı bırak”, “Abartıyorsun” gibi cümleler kurabilir. Oysa OKB yaşayan kişi çoğu zaman davranışlarının yorucu olduğunu bilir; fakat kaygı döngüsünden çıkmakta zorlanır.
Bu noktada ailelerin ve yakın çevrenin tutumu önemlidir. Kişiyi yargılamak yerine süreci anlamaya çalışmak, profesyonel destek konusunda cesaretlendirmek ve gerektiğinde doğru uzmana yönlendirmek daha sağlıklı bir yaklaşımdır.
OKB yalnızca yetişkinlerde görülmez. Çocukluk ve ergenlik döneminde de ortaya çıkabilir. OKB belirtilerinin genellikle geç çocukluk ile genç yetişkinlik arasındaki dönemde başlayabildiği belirtilmektedir.
Çocuklarda OKB bazen farklı görünebilir. Çocuk sürekli aynı soruyu sorabilir, belirli bir sırayla hareket etmek isteyebilir, eşyalarının yerinin değişmesine yoğun tepki verebilir, ellerini sık sık yıkayabilir veya uyku öncesi bazı ritüelleri yapmadan rahatlayamayabilir. Ergenlerde ise belirtiler daha fazla gizlenebilir. Ergen, düşüncelerinden utanabilir veya ailesinin anlamayacağını düşündüğü için yaşadığı zorlanmayı paylaşmayabilir.
Ailelerin burada dikkat etmesi gereken nokta, çocuğu veya ergeni suçlamadan gözlem yapmaktır. Sürekli tekrar eden davranışlar, yoğun kaygı, okul işlevinde düşüş, sosyal ilişkilerden kaçınma veya aile içi çatışmalar belirginleşiyorsa uzman desteği değerlendirilmelidir.
OKB ile mükemmeliyetçilik bazen birbirine karıştırılır. Mükemmeliyetçi bir kişi işlerini düzenli, eksiksiz ve yüksek standartta yapmak isteyebilir. Bu durum yorucu olsa da her zaman OKB anlamına gelmez.
OKB’de ise davranışın arkasında çoğu zaman yoğun kaygı ve rahatlama ihtiyacı vardır. Kişi düzen kurmadığında yalnızca rahatsız olmaz; kötü bir şey olacağına, hata yapacağına veya içsel huzursuzluğun dayanılmaz hale geleceğine inanabilir. Bu nedenle davranışı tekrar etmek zorunda hisseder.
Örneğin bir kişinin masasını düzenli tutması OKB değildir. Ancak kişi masa belirli bir simetride olmazsa yoğun kaygı yaşıyor, bunu düzeltmeden başka işe geçemiyor ve bu durum yaşamını aksatıyorsa profesyonel değerlendirme faydalı olabilir.
OKB danışmanlık süreci, kişinin yaşadığı düşünce-davranış döngüsünü anlamakla başlar. İlk görüşmelerde hangi düşüncelerin kişiyi zorladığı, bu düşünceler karşısında hangi davranışların tekrarlandığı, kaçınmaların olup olmadığı ve belirtilerin günlük yaşamı nasıl etkilediği değerlendirilir.
Empati Psikoloji Aile Danışma Merkezi kapsamında yürütülen destek sürecinde amaç, kişinin yaşadığı zorlanmayı anlamasına, kaygı döngülerini fark etmesine ve aile/ilişki yaşamına yansıyan etkileri değerlendirmesine yardımcı olmaktır. Ancak OKB bazı durumlarda klinik değerlendirme ve tedavi planı gerektirebilir. Bu gibi durumlarda psikiyatri, klinik psikoloji veya ilgili ruh sağlığı uzmanlarına yönlendirme yapılması önemlidir. OKB için bilimsel destek süreçlerinde psikoterapi ve bazı durumlarda ilaç tedavisi gibi yaklaşımlar değerlendirilebilmektedir; tedavi planı mutlaka yetkili uzmanlar tarafından oluşturulmalıdır.
Danışmanlık süreci kişiye göre değişir. Bazı kişiler daha çok düşünce yoğunluğu nedeniyle destek alırken, bazı kişilerde aile ilişkileri, iş yaşamı, okul süreci veya çift ilişkisi bu durumdan etkilenmiş olabilir. Bu nedenle destek planı tek tip değil, kişinin ihtiyacına göre şekillenmelidir.
OKB yaşayan birine destek olmak, onun yaşadığı zorlanmayı küçümsemeden yanında durmayı gerektirir. “Bunu düşünme”, “Saçma davranıyorsun”, “Kendini kontrol et” gibi cümleler çoğu zaman yardımcı olmaz. Çünkü kişi zaten bu düşünce ve davranışlardan rahatsızdır; ancak onları durdurmakta zorlanır.
Ailelerin dikkat edebileceği bazı noktalar şunlardır:
Aileler iyi niyetle kişinin kaygısını azaltmaya çalışırken bazen farkında olmadan OKB döngüsünün parçası haline gelebilir. Örneğin sürekli “Bir şey olmaz, eminim” demek kısa süreli rahatlama sağlasa da kişi bir süre sonra tekrar güvence arayabilir. Bu nedenle ailelerin de süreç hakkında bilgi sahibi olması önemlidir.
Takıntılı düşünceler ve tekrar eden davranışlar kişinin günlük yaşamını belirgin şekilde etkiliyorsa destek almak ertelenmemelidir. Özellikle kişi gün içinde çok fazla zamanını kontrol, temizlik, sorgulama, güvence arama veya zihinsel ritüellere ayırıyorsa uzman değerlendirmesi önemlidir.
Şu durumlarda profesyonel destek alınması önerilir:
OKB belirtileri kişinin yaşamını zorlaştırmaya başladığında doğru destek, sürecin daha sağlıklı ele alınmasına yardımcı olabilir. Tanı ve tedavi gerektiren durumlarda ilgili ruh sağlığı uzmanlarıyla görüşülmelidir.
Kocaeli’de obsesif kompulsif bozukluk, takıntılı düşünceler, tekrar eden kontrol davranışları ve yoğun kaygı döngüleri konusunda destek almak isteyen kişiler için sürecin doğru değerlendirilmesi önemlidir. OKB, kişinin yalnızca iradesiyle kolayca bırakabileceği bir alışkanlık değildir. Bu nedenle kişiyi suçlamak yerine yaşadığı döngüyü anlamak ve uygun destek yollarını değerlendirmek gerekir.
Özel Empati Aile Danışma Merkezi, Kocaeli’de bireysel danışmanlık, aile danışmanlığı ve kaygı odaklı destek süreçlerinde danışanların ihtiyaçlarına göre planlama yapar. Takıntılı düşünceler, zorlantılı davranışlar, aile yaşamını etkileyen kaygılar veya günlük düzeni zorlaştıran tekrarlar konusunda destek almak için merkezle iletişime geçebilirsiniz.
Obsesif kompulsif bozukluk, kişinin istemediği halde zihnine gelen tekrarlayıcı düşünceler ve bu düşüncelerin oluşturduğu kaygıyı azaltmak için yaptığı zorlantılı davranışlarla kendini gösterebilen bir ruh sağlığı sorunudur.
Hayır. OKB yalnızca temizlikle ilgili değildir. Kontrol etme, simetri, düzen, zarar verme düşünceleri, dini veya ahlaki takıntılar, ilişki şüpheleri ve zihinsel ritüeller de OKB sürecinde görülebilir.
Obsesyon, kişinin zihnine istemsiz gelen ve rahatsızlık oluşturan düşünce, dürtü veya imgelerdir. Kompulsiyon ise bu düşüncelerin oluşturduğu kaygıyı azaltmak için yapılan tekrar eden davranışlar veya zihinsel ritüellerdir.
Hayır. Her insan zaman zaman rahatsız edici düşünceler yaşayabilir. OKB’de bu düşünceler sıklaşır, yoğun kaygı oluşturur ve kişi rahatlamak için tekrar eden davranışlara yönelebilir.
Takıntılı düşünceler ve zorlantılı davranışlar kişinin okul, iş, aile, sosyal yaşam veya günlük düzenini etkilemeye başladıysa profesyonel destek alınması önerilir.