-
-
Yenişehir Mahallesi Paşa Caddesi Demirci İş Merkezi No:74 İç Kapı No:6 İzmit/Kocaeli
Çocuklarda takıntılı davranışlar, aynı davranışı tekrar tekrar yapma, belirli nesneleri belli bir düzende tutma, kirlenme veya zarar gelme korkusuyla yoğun kaygı yaşama, sürekli kontrol etme ya da bir düşünceyi zihinden uzaklaştıramama şeklinde görülebilir. Her tekrarlayan davranış doğrudan ciddi bir sorun anlamına gelmez. Ancak davranışlar çocuğun günlük yaşamını, okul sürecini, sosyal ilişkilerini, aile düzenini veya duygusal iyi oluşunu belirgin şekilde etkiliyorsa dikkate alınmalıdır.
Çocuklar gelişim dönemlerinde bazı tekrar eden davranışlar gösterebilir. Aynı masalı defalarca dinlemek istemek, oyuncaklarını belli bir sıraya dizmek, uyumadan önce aynı rutini takip etmek veya sevdiği eşyayı yanında taşımak birçok çocukta görülebilir. Bu tür davranışlar çocuğa güven hissi verebilir ve gelişimsel olarak olağan kabul edilebilir.
Ancak davranış çocuk için keyifli bir alışkanlık olmaktan çıkıp zorunluluk haline geliyorsa, yapılmadığında yoğun kaygı, öfke veya panik ortaya çıkıyorsa daha dikkatli değerlendirilmelidir. Çocuk “Bunu yapmazsam kötü bir şey olacak” gibi düşüncelerle hareket ediyor, ailesini de bu davranışlara dahil etmeye çalışıyor veya günlük işlevleri aksıyorsa profesyonel destek gerekebilir.
Takıntılı davranış, çocuğun zihninde tekrar eden bir düşünce, kaygı veya rahatsızlık hissini azaltmak için aynı davranışı defalarca yapma ihtiyacı duymasıdır. Bu davranış bazen dışarıdan kolayca fark edilir; bazen de çocuğun zihninde yaşadığı yoğun düşünceler dışarıdan anlaşılmayabilir.
Örneğin çocuk ellerini sık sık yıkayabilir, kapının kilitli olup olmadığını defalarca kontrol edebilir, eşyalarının belirli bir düzende durmasını isteyebilir veya bazı kelimeleri içinden tekrar edebilir. Bazı çocuklar ise kirlenme, hastalanma, ailesine zarar gelmesi, hata yapma ya da yanlış bir şey söyleme korkusuyla yoğun kaygı yaşayabilir.
Takıntılı davranışlarda önemli nokta, davranışın ne kadar sık olduğu kadar çocuğun bunu yaparken nasıl hissettiğidir. Çocuk davranışı isteyerek, oyun gibi ve esnek şekilde yapıyorsa durum farklıdır. Ancak yapmadığında dayanılması güç bir huzursuzluk yaşıyorsa, davranışın kaygıyla bağlantılı olabileceği düşünülmelidir.
Hayır. Çocuklarda tekrar eden her davranış takıntı olarak değerlendirilmemelidir. Çocuklar öğrenme, güven hissetme ve dünyayı anlamlandırma sürecinde tekrarları sık kullanır. Aynı oyunu tekrar oynamak, aynı şarkıyı dinlemek, uyumadan önce aynı sırayla hazırlık yapmak veya oyuncakları renklerine göre dizmek tek başına sorun olmayabilir.
Tekrarlayan davranışın dikkate alınması gereken bir hale gelip gelmediğini anlamak için şu noktalara bakılabilir:
Çocuk bu davranışı yapmadığında yoğun kaygı yaşıyor mu?
Davranış gün içinde çok fazla zaman alıyor mu?
Aile düzeni bu davranışa göre şekillenmeye başladı mı?
Çocuk okula, oyuna veya arkadaş ilişkilerine devam etmekte zorlanıyor mu?
Davranışı azaltmaya çalıştığında öfke, ağlama veya panik oluşuyor mu?
Çocuk davranışı yapmak istemediği halde kendini yapmak zorunda hissediyor mu?
Aile bireylerinden aynı ritüele katılmalarını istiyor mu?
Bu sorulara verilen yanıtlar, davranışın gelişimsel bir tekrar mı yoksa kaygıyla bağlantılı bir zorlanma mı olduğunu anlamaya yardımcı olabilir.
Çocuklarda takıntılı davranışlar farklı şekillerde ortaya çıkabilir. Her çocuk aynı belirtiyi göstermez. Bazı çocuklarda temizlik ve mikrop korkusu öne çıkarken bazı çocuklarda kontrol etme, sayma, düzenleme veya tekrar tekrar güvence isteme daha belirgin olabilir.
Çocuklarda görülebilen bazı davranış örnekleri şunlardır:
Elleri sık sık ve uzun süre yıkama
Kirlenme veya mikrop bulaşma konusunda aşırı kaygılanma
Kapı, pencere, priz veya çantayı defalarca kontrol etme
Eşyaların simetrik veya belirli sırada durmasını isteme
Kıyafet, oyuncak veya okul eşyalarının yerinin değişmesine yoğun tepki verme
Aynı soruyu tekrar tekrar sorma
Sürekli “Bir şey olacak mı?” diye güvence isteme
Sayma, dokunma veya belirli hareketleri tekrar etme
Bir davranışı “tam doğru” olana kadar yeniden yapma
Ödevleri aşırı silip yeniden yazma
Hata yapma korkusuyla işleri tamamlayamama
Ailesine zarar gelmesiyle ilgili yoğun korkular yaşama
Uyumadan önce uzun ve değiştirilemeyen ritüeller oluşturma
Bu davranışların varlığı tek başına tanı anlamına gelmez. Tanı koymak için yetkili ruh sağlığı uzmanlarının kapsamlı değerlendirmesi gerekir.
Takıntılı davranışların arkasında çoğu zaman kaygı, belirsizliğe tahammülsüzlük, hata yapma korkusu, kontrol ihtiyacı veya güvende hissetme isteği bulunabilir. Çocuk davranışı yaptıktan sonra kısa süreli rahatlama yaşayabilir. Ancak bu rahatlama kalıcı olmazsa davranış tekrar eder ve döngü güçlenebilir.
Örneğin çocuk kapının kilitli olup olmadığını kontrol ettiğinde kısa süre rahatlayabilir. Fakat bir süre sonra zihnine yeniden “Ya kilitli değilse?” düşüncesi gelebilir. Bu düşünce kaygıyı artırır ve çocuk tekrar kontrol etmek ister. Aile “Tamam, kilitli” dediğinde çocuk yine kısa süre rahatlar; sonra aynı soru yeniden gelebilir.
Bu döngüde çocuk çoğu zaman davranışın mantıklı olmadığını tamamen fark etmeyebilir. Bazı çocuklar ise davranışın fazla olduğunu bilir ama durdurmakta zorlanır. Bu nedenle çocuğa yalnızca “Yapma”, “Abartıyorsun” veya “Saçma düşünüyorsun” demek genellikle yeterli olmaz.
Alışkanlıklar genellikle esnektir. Çocuk sevdiği bir oyuncağı yatağına almak isteyebilir ancak oyuncak kaybolduğunda başka bir seçenekle uyum sağlayabilir. Takıntılı davranışlarda ise esneklik azalır. Çocuk davranışı gerçekleştiremediğinde yoğun huzursuzluk yaşayabilir.
Alışkanlık çocuğa keyif veya düzen hissi verirken, takıntılı davranış çoğu zaman kaygıyı azaltma çabasıdır. Çocuk davranışı yapmadığında kötü bir şey olacağına inanabilir ya da içindeki rahatsızlık hissine dayanamayabilir.
Bu ayrım aileler için önemlidir. Çünkü bazı çocuklar düzenli olmayı sever; bu tek başına sorun değildir. Ancak düzen bozulduğunda çocuğun öfke, panik veya yoğun ağlama yaşaması ve günlük hayatın bu düzene göre kısıtlanması değerlendirme gerektirebilir.
Çocuklarda takıntılı davranışlar yalnızca evde görülmeyebilir. Okulda da dikkat, öğrenme, arkadaş ilişkileri ve ders düzeni etkilenebilir.
Örneğin çocuk defterindeki yazıyı sürekli silip yeniden yazabilir. Hata yapmaktan korktuğu için ödevini bitiremeyebilir. Sınıfta mikrop bulaşacağı düşüncesiyle bazı eşyalara dokunmak istemeyebilir. Arkadaşlarıyla oyun oynarken kurallar değiştiğinde aşırı tepki verebilir. Öğretmeninden veya arkadaşlarından sürekli onay alma ihtiyacı duyabilir.
Okulda görülebilecek bazı işaretler şunlardır:
Ödevleri tamamlamada belirgin gecikme
Hata yapma korkusuyla derse katılmama
Sık tuvalete gitme veya el yıkama ihtiyacı
Sınıf eşyalarına dokunmaktan kaçınma
Arkadaş ilişkilerinde katılık ve uyum güçlüğü
Öğretmenden sürekli güvence isteme
Yazı, düzen veya temizlik konusunda aşırı zaman harcama
Okula gitmek istememe
Bu tür durumlarda aile ve okul arasında iş birliği kurulması önemlidir. Çocuğun okulda yaşadığı zorlanmalar evdeki davranışlarla birlikte değerlendirilmelidir.
Aileler genellikle ilk başta davranışları “titizlik”, “düzen merakı”, “hassasiyet” veya “alışkanlık” olarak değerlendirebilir. Ancak zamanla davranışların çocuğu rahatlatsa bile aile yaşamını zorlaştırdığı fark edilebilir.
Ailelerin dikkat edebileceği bazı belirtiler şunlardır:
Çocuğun aynı soruları tekrar tekrar sorması
Günlük rutinlerin uzaması
Evden çıkmanın zorlaşması
Banyo, el yıkama veya giyinme süresinin uzaması
Bazı eşyalara dokunmayı reddetmesi
Aile bireylerini sürekli kontrol etmeye çalışması
“Bunu yapmazsam kötü bir şey olur” düşüncesini dile getirmesi
Aileden tekrar tekrar onay ve güvence istemesi
Davranış engellendiğinde yoğun tepki vermesi
Çocuğun bu davranışlardan yorulduğunu söylemesi
Bu işaretler görülüyorsa davranışın sıklığı, süresi ve çocuğun yaşamını ne kadar etkilediği gözlemlenmelidir.
Çocuklarda takıntılı davranışlar karşısında aileler çoğu zaman iyi niyetle hareket eder. Ancak bazı yaklaşımlar davranış döngüsünü istemeden güçlendirebilir.
Çocuk aynı soruyu tekrar tekrar sorduğunda aile her seferinde “Bir şey olmayacak” diyerek rahatlatmaya çalışabilir. Bu kısa süreli rahatlama sağlayabilir; fakat çocuk her kaygılandığında güvence istemeyi öğrenebilir.
Çocuğun rahatlaması için aile bireyleri sürekli onun ritüellerine katılabilir. Örneğin kapıyı defalarca kontrol etmek, çocuğun istediği şekilde eşyaları düzenlemek veya aynı cevabı tekrar tekrar vermek davranışın sürmesine katkı sağlayabilir.
Davranışı bir anda ve sert biçimde yasaklamak çocuğun kaygısını artırabilir. Çocuk kendisini anlaşılmamış hissedebilir ve davranışı gizli yapmaya başlayabilir.
“Bunda korkacak ne var?”, “Saçmalıyorsun” veya “Bebek gibi davranıyorsun” gibi ifadeler çocuğun duygusunu paylaşmasını zorlaştırır. Çocuk yaşadığı kaygı nedeniyle utanabilir.
“Çok takıntılısın”, “Hep böylesin” gibi ifadeler yerine davranışı somut şekilde konuşmak daha sağlıklıdır. Çocuğun kendisini sorunlu hissetmesine neden olacak etiketlerden kaçınılmalıdır.
Takıntılı davranışlar karşısında ilk adım çocuğun yaşadığı kaygıyı küçümsemeden anlamaya çalışmaktır. Çocuğun davranışını onaylamak ile duygusunu anlamak aynı şey değildir. Ebeveyn çocuğun kaygısını kabul edebilir ancak davranış döngüsünü güçlendirecek şekilde her isteğe uyum sağlamak zorunda değildir.
Ebeveyn şu tür bir yaklaşım kullanabilir:
“Bunun seni çok rahatsız ettiğini görüyorum. Şu an tekrar kontrol etmek istiyorsun. Ama bunu defalarca yapmak seni uzun vadede daha fazla yorabilir. Birlikte daha farklı bir yol deneyebiliriz.”
Bu yaklaşım çocuğu suçlamadan davranışı ele alır. Amaç çocuğa kaygısını yönetmesi için destek olmak, aynı zamanda takıntılı davranışı aile düzeninin merkezi haline getirmemektir.
Aileler şu adımları izleyebilir:
Davranışın ne zaman arttığını gözlemlemek
Çocuğun duygusunu adlandırmasına yardımcı olmak
Davranışı küçümsememek
Sürekli güvence vermemeye dikkat etmek
Rutinleri sade ve anlaşılır tutmak
Çocuğa baskı kurmadan destek aramak
Okulla iletişim kurmak
Gerektiğinde profesyonel değerlendirme almak
Çocuklarda takıntılı davranışlar kısa süreli, esnek ve günlük yaşamı bozmayan düzeydeyse izlenebilir. Ancak bazı durumlarda beklemek yerine profesyonel destek değerlendirilmelidir.
Şu durumlarda takıntılı davranışlar dikkate alınmalıdır:
Davranışlar gün içinde çok fazla zaman alıyorsa
Çocuk davranışı yapmadığında yoğun kaygı yaşıyorsa
Okul, ödev, oyun veya sosyal yaşam etkileniyorsa
Aile düzeni davranışlara göre değişmeye başladıysa
Çocuk sürekli güvence istiyorsa
El yıkama, kontrol etme veya düzenleme davranışı sıklaşıyorsa
Çocuk davranışı yapmaktan yorulduğunu söylüyorsa
Davranış engellendiğinde panik, öfke veya yoğun ağlama görülüyorsa
Çocuk bazı ortamlardan kaçınmaya başladıysa
Uyku, yemek veya günlük rutinler bozulduysa
Davranışlar haftalarca devam ediyor ve şiddetleniyorsa
Bu belirtiler çocuğun kaygıyla baş etmekte zorlandığını gösterebilir. Bu durumda aile danışmanlığı, çocuk ve ergen alanında uzman değerlendirmesi veya ilgili ruh sağlığı desteği gündeme gelebilir.
Takıntılı davranışlar, Obsesif Kompulsif Bozukluk olarak bilinen klinik tablonun bir parçası olabilir; ancak her takıntılı davranış OKB anlamına gelmez. Çocuklarda tanı koymak için davranışın içeriği, sıklığı, süresi, çocuğun yaşadığı sıkıntı, günlük işlevlere etkisi ve gelişimsel özellikler birlikte değerlendirilmelidir.
OKB’de çocuk istemediği halde zihnine gelen düşüncelerle yoğun sıkıntı yaşayabilir ve bu sıkıntıyı azaltmak için tekrarlayan davranışlar yapma ihtiyacı duyabilir. Ancak bu değerlendirme aile tarafından tek başına yapılmamalıdır. Klinik tanı ve tedavi planı, çocuk ve ergen ruh sağlığı alanındaki yetkili uzmanlar tarafından oluşturulmalıdır.
Aile danışmanlığı ise çocuğun yaşadığı zorlanmanın aile düzenine etkisini, ebeveynlerin nasıl yaklaşabileceğini ve ev içindeki iletişim biçimini ele almaya destek olabilir.
Bazı durumlar yalnızca ev içi gözlemle geçiştirilmemelidir. Çocuğun güvenliği, günlük yaşamı veya ruhsal iyi oluşu belirgin şekilde etkileniyorsa profesyonel değerlendirme geciktirilmemelidir.
Aşağıdaki durumlarda ilgili sağlık ve ruh sağlığı uzmanlarına başvurulmalıdır:
Çocuk kendine zarar verme düşüncesi veya davranışı gösteriyorsa
Yoğun kaygı nedeniyle okula gidemiyorsa
Günlük bakım, yemek, uyku veya temizlik düzeni ciddi şekilde bozuluyorsa
Takıntılı davranışlar saatlerce sürüyorsa
Çocuk davranışları durduramadığı için yoğun çaresizlik yaşıyorsa
Aile düzeni tamamen bu davranışlara göre şekillenmişse
Çocuk sosyal ilişkilerden belirgin şekilde uzaklaşıyorsa
Takıntılı davranışlara yoğun öfke veya saldırganlık eşlik ediyorsa
Ani ve belirgin davranış değişiklikleri görülüyorsa
Bu tür durumlarda kapsamlı değerlendirme, çocuğun ihtiyacını doğru anlamak ve uygun destek planını belirlemek açısından önemlidir.
Çocuklarda takıntılı davranışlarla ilgili danışmanlık süreci genellikle ilk değerlendirme görüşmesiyle başlar. Bu görüşmede davranışların ne zaman başladığı, hangi durumlarda arttığı, çocuğun bu davranışları nasıl yaşadığı ve aile düzeninin nasıl etkilendiği ele alınır.
İlk değerlendirmede şu başlıklar incelenebilir:
Çocuğun yaşı ve gelişim dönemi
Davranışların başlangıç zamanı
Davranışların sıklığı ve süresi
Davranışlar engellendiğinde çocuğun tepkisi
Okul ve arkadaş ilişkilerine etkisi
Aile bireylerinin davranışa nasıl tepki verdiği
Çocuğun kaygı düzeyi
Uyku, yemek ve günlük rutinler
Daha önce alınan destekler
Klinik değerlendirme gerekip gerekmediği
Görüşmelerde ebeveynlerin çocuğa nasıl yaklaşacağı, güvence verme döngüsünün nasıl azaltılacağı, çocuğun duygularını ifade etmesi ve aile içi iletişimin güçlendirilmesi üzerinde çalışılabilir. Gerekli durumlarda çocuk ve ergen ruh sağlığı alanındaki uzmanlara yönlendirme yapılır.
Çocuklarda takıntılı davranışlar bazen gelişimsel alışkanlıklarla karıştırılabilir. Ancak davranışlar çocuğu yoruyor, aile düzenini etkiliyor, okul yaşamını zorluyor veya yoğun kaygıyla birlikte görülüyorsa değerlendirilmesi önemlidir. Bu süreçte çocuğu suçlamak veya davranışı tamamen görmezden gelmek yerine, davranışın altında bulunan kaygı ve ihtiyaçları anlamaya çalışmak daha sağlıklı bir yaklaşımdır.
Özel Empati Psikoloji Aile Danışma Merkezi, Kocaeli ve İzmit çevresinde çocuklarda takıntılı davranışlar, kaygı, duygu düzenleme güçlüğü, ebeveyn-çocuk iletişimi ve aile içi sınırlar konusunda danışmanlık desteği sunar. İlk değerlendirme görüşmesinde çocuğun gelişim dönemi, davranışların görüldüğü ortamlar, aile içindeki iletişim ve ebeveynlerin ihtiyaçları birlikte ele alınır. Klinik değerlendirme veya tedavi gerektiren durumlarda ilgili sağlık ve ruh sağlığı uzmanlarına yönlendirme yapılır.
Çocuğun kaygısını azaltmak veya kendini rahatlatmak için aynı düşünce, kontrol, düzenleme, el yıkama, sayma veya tekrar davranışlarını sık biçimde yapma ihtiyacı duymasıdır.
Hayır. Çocuklar gelişim dönemlerinde tekrar eden oyunlar, rutinler ve alışkanlıklar gösterebilir. Davranış esnek değilse, yoğun kaygı yaratıyorsa ve günlük yaşamı etkiliyorsa değerlendirilmelidir.
Davranışlar çok zaman alıyor, çocuk yapmadığında yoğun kaygı yaşıyor, okul ve aile yaşamı etkileniyor veya aile düzeni bu davranışlara göre değişiyorsa profesyonel destek alınabilir.
Her takıntılı davranış OKB anlamına gelmez. OKB değerlendirmesi için çocuğun düşünceleri, davranışları, yaşadığı sıkıntı ve günlük işlevleri uzmanlar tarafından kapsamlı biçimde ele alınmalıdır.
Çocuğun kaygısı küçümsenmemeli, davranışa sert tepki verilmemeli, sürekli güvence verme döngüsüne dikkat edilmeli ve gerektiğinde profesyonel değerlendirme alınmalıdır.
Evet. Aile danışmanlığı, ebeveynlerin çocuğun kaygısını anlamasına, davranışlara nasıl yaklaşacağını öğrenmesine ve aile içi iletişimi düzenlemesine destek olabilir. Gerekli durumlarda ilgili uzmanlara yönlendirme yapılır.